مغی دلمرده در آتشگهی خاموش

يکي از تلخ‏ترين سکانس‏هاي تاريخ سينماي ايران، سکانس درگيري بهروز وثوقي در کاباره، در فيلمِ «رضا موتوري» است.
سکانسي که مشابه آن بعدها در فيلم‏هاي زيادي تکرار شد(سعي شد که مشابه‏اش تکرار شود) اما هرگز به جاودانگي ِِ ورسيون رضاموتوري نرسيد.
روايت تکان‏دهنده ء مسعود کيميايي از طبقات فرودست اجتماعي و مرداني که در آنجا بدنيا مي‏آيند، همان‏جا سرگردان مي‏مانند و درنهايت در همان طبقه ء مصبيت‏زده جان مي‏دهند، براي هميشه در حافظه ء تاريخي سينماي ايران ثبت شد.
«رضا موتوري» داستان ِ شورانگيز مرداني بود که از چنين بودني به تنگ آمده بودند. با اجتماع‏شان درافتادند براي رسيدن به يکي از اين دو هدف:
يا تغيري در آرايش دردهاي‏شان بوجود بياورند و در نهايت راهي به طبقه‏اي ديگر بيابند،
يا اينکه بميرند!
شخصيت «رضا»  از بودن‏اش راضي نبود.  به شکل تقديري با دختري از طبقه بورژوازي پيوند مي‏خورد و براي اولين‏بار همخوابگي مي‏کند. رضا مانند روحي از دنياي مردگان به اين شهر بازگشته است. کيميايي اما واقع‏بين‏تر و بي‏رحم‏تر از آن است که روايت را در اين مسيرهاي کذب ادامه دهد. آيا خوشبخت ماندن ِ رضا موتوري خيانت به مردان ِ رانده شده از شهرها نبود؟!...
پس سکانس رويايي تمام مردان ِ ازنفس‏افتاده اين سالها، اينجا مجال ِ بروز يافت؛

پيش از اين سکانس، همه چيز انگار عاشقانه است. رضا در خيابان‏هايي که کمي خاکستري و کمي بي‏رنگ‏اند با موتور مي‏راند و دخترک هم از پشت به او چسبيده است. از در کاباره که وارد مي‏شوند رضا هنوز ناباورانه به در و ديوار خيره مانده است. خودش خوب مي‏داند و به تماشاچي هم القا می‏شود که تمامن با اين مدرنيسم متعفن بيگانه است. با اين‏حال همه چيز را کم‏اهميت جلوه مي‏دهد. اينجا کيميايي و وثوقي به شکلي حيرت‏آور رفتار رضا را به تصوير کشيده‏اند. اين صحنه‏ها از تلاش رضا براي سرگرم‏شدن با کبريت‏ها و بي‏تفاوت نشان‏دادن ِ خود شروع مي‏شود و در طول ِ سکانس تا لحظه ء درگيري ادامه مي‏يابد. اين خصلت مردان ِ اثيري ِ گذشته بود که هرگز تحت ِ تاثير قرار نمي‏گرفتند و اگر هم اين اتفاق مي‏افتاد آن را غيرواقعي يا کم‏اهميت نشان مي‏دادند. رضا حتا در سالن دنسينگ و در حاليکه چشمان دخترک يک لحظه از تماشاي‏اش غافل نبود براي يک‏بار هم به دخترک نگاه نکرد و به بازي قمارگونه‏اش با کبريت‏ها ادامه داد. ( چه کسي از درون ِ مردي از جنس ِ رضا خبر دارد؟ براستي چه بود آن قمار ِ نفسگير براي راست ماندن کبريت ؟! )
تلخي ِ اين سکانس بخاطر نشان دادن ماهيت حقيقي شهرها بود؛ براي مردان ِ تنها و سرخورده راهي نيست تا عشق‏شان را براي خود نگه دارند. سطح شهرها پر است از رجاله‏هايي که عشق ِ نابخشودگان را مي‏دزدند...
اين را وقتي مي‏بينيم که رجاله‏ها به دخترک و درست در برابر چشمان ِ رضا پيشنهاد رقص مي‏دهند. در واقع آنها پربي‏راه هم آدرس را اشتباه نيامده‏اند و در "کاباره" که يکي از مظاهر ِ تمدن شهري‏ست، دختران دقيقن براي همين کار آمده‏اند و مردهاي همراه‏شان هم دست آموزند.
رضا موتوري در اين لحظه بخوبي تعريف مي‏شود؛ مردي در زماني اشتباهي، در مکاني که نبايد باشد و تعلقي به آن ندارد!
بنابراين نقطه ء پايان ِ سکانس، درگيري خونين و نابرابر رضا موتوري ِ تنها و بي‏کس با جماعت رقاصان ِ کاباره است. کات...
اين نما صراحتن محکوميت و محتوميت سرنوشت ِ رضا را نشان مي‏دهد. آمال و آرزوهاي رضا چندان دوامي ندارد و حقيقت خيلي زود همچون پتکي بر سرش کوبيده مي‏شود.
بعد از اين‏نما و در سکانس ِ پارک، ديگر همه چيز تمام شده است. رضاموتوري خونين و مالين افتاده است و به سرکوفت‏هاي دخترک گوش مي‏کند. دارد کار ِ رضا را احمقانه و امل‏مآبانه توصيف مي‏کند.
روياي آسودگي رضا به روشني رنگ باخته است و خودش هم تلاشي براي فرار از اين سرنوشت محتوم ندارد. يکي از مونولوگ‏هاي دردبار سينما از زبان رضا گفته مي‏شود. مونولوگي سراسر ياس و دردمندي که بطور کامل در تمسخر اين عشق ناجور به زبان مي‏آيد و به شاه‏بيت‏اش ختم مي‏شود؛
-    ... من اگه امروز دعوا نمي‏کردم... روزم شب نمي‏شد

نماهاي بعدي، مرگ و فروپاشي رضا را نشان مي‏دهد. مردي که براي گريز از دردهاي طبقه‏اش خود را به سد عظيم طبقه ء بالاتر کوبيد و به راحتي پس زده شد. مردي که با همه تقلايي که کرد تا در پايان از شهر خارج شود، آخرش در يکي از خيابان‏هاي همان شهر از پاي درآمد وجنازه‏اش را با ماشين ِ حمل ِ زباله بردند...

اما بدون ِ شک و با هيچ ترديدي سرخوردگي رضا بابت ِ روبرو شدن با واقعيت بي‏رحم شهرها، از همان دعواي کاباره آغاز شد.
در همان سالن دنس که تجدد و مدرنيسم از سر و روي‏اش بالا مي‏رفت.