مغی دلمرده در آتشگهی خاموش

دعوای بی‏حاصل ِ نسل ِ ازنفس‏افتاده (متولدین دهه‏های 50 و 60)

 مشکل این نسل، آرمان ِنداشته است

 در روزهای گذشته بحث تازه و در عین‏حال عجیبی در فضای وب انتشار یافته و افراد زیادی را (دست‏کم متولدین دهه‏های 50 و 60) را درگیر خود کرده‏ست. ماجرا از آنجا آغاز شد که وبلاگ خوابگرد از جبههء پنجاه با پستی چند خطی که حالا دیگر همه آن را خوانده‏اند به متولدین دهه 60 اعلام جنگ کرد! این تهاجم با استقبال و حمایت هم‏دوره‏های ایشان مواجه شد. خیلی زود وبلاگ‏های بچه‏های 60 واکنش نشان دادند و در اندک زمانی به لطف تکنولوژی و امکانات دنیای مجازی به‏صورت خودجوش! در برابر بچه‏های سال بالائی صف‏آرایی کردند. در روزهای گذشته دو طرف به تقویت جبهه خود پرداخته‏اند و حالا زمانی‏ست که تبادل آتش سنگینی در خطوط مقدم برقرار است. متاسفانه سوالی که در این چند روز و در این بگومگوهای بی‏فایده هیچ‏کس از خود نپرسیده این‏ست که اصولا دعوا بر سر چیست؟!

این بحث در روزهای اخیر به مسیر ناخوشایندی هدایت شده و متاسفانه در بعضی موارد کار به توهین و تخریب شخصیت رسیده. به هر جهت چیزی که ارزشمند است منطقی حرف زدن است وگرنه گوش‏ها را گرفتن و فحاشی کردن کار ساده‏ای‏ست. 

گمان من این‏ست که به جای این بحث فرسایشی و بی‏فایده باید به ریشه‏یابی آرمان‏گریزی در نسل‏های تازه پرداخت. این یک بحث کلی‏ست و علی‏رقم نظریات مدعیان، متولدین دهه 50 هم نسبت به نسل قبل از خود تغیر معیار داشته‏اند. تغیر معیار یک سیر طبیعی‏ست و هر نسل نسبت به نسل پیش از خود نگاهی متفاوت به دنیا دارد. اما چیزی که طبیعی نیست آرمان‏گریزی و باری به هر جهت سپری کردن زندگی‏ست که به‏عنوان یک بیماری نگران‏کننده در نسل جوان امروز شایع شده و این اپیدمی غم‏انگیز با هیچ دلیل و بهانه‏ای هم قابل توضیح و توجیه نیست. هر کدام از ما بی‏آید نسلهای گذشته - نه الزاما" دهه 50! - را با دیدی منصفانه بررسی کند. در واقع نسل قبل از ما نسلی خود ساخته و دارای اعتماد به نفس بود. نسلی آرمان‏گرا که برای‏اش مهم بود چه‏گونه زندگی کند و حتا چه‏طور مردن و خوب مردن هم برای‏اش ارج و قرب داشت. برای این نسل اهمیت داشت که روی پاهای خودش بایستد و به هیچ خار و خسی تکیه نکند. یکی از بزرگ‏ترین دغدغه‏های‏اش این بود که ایستاده هم بمیرد. مرام و معرفت واژگان کلیدی‏اش بود. اسم رمز این نسل رفاقت بود. وشدیدا" اصرار داشت که با معرفت و رو راست باشد و این‏ها عادت مقدس‏اش بود. شاخصه‏های این نسل به شکل بارزی در آثار کیمیایی ثبت شده‏ست. کیمیایی بزرگ خود بازمانده عزیز نسلی‏ست که مردانه برسر آرمان‏اش ایستاد و بهای‏اش را هم پذیرفت. نسلی اساطیری که در اهداف حیاتی‏اش ایده‏آل‏خواه بود. برای به چنگ آوردن ایده‏آل‏اش می‏جنگید و مرگ را هم با همهء آن معانی و تعاریف هولناکی که برای نسل سر خورده ء ما دارد به چالش می‏کشید. نسلی با شهامت که برای نخستین‏بار اعتراض کرد و آن‏قدر مایه داشت که در فضایی بسته و مسخ شده یخ نزند و بغض‏اش را فرو نخورد، فریاد بزند. در دنیایی که کیمیایی و مخاطبان‏اش عاشقانه در آن به‏سر می‏برند و یک لحظه هم حاضر نیستند آن‏را با زرق‏وبرق این اجتماع انسانی بی‏آرمان, این جامعهء تروتمیز ِ اتو کشیدهء مدرن عوض کنند و تاکید هم دارند که بدون توجه به کنایه‏ها و حتا تمسخر «اکثریت» ِ مسخ‏شده و رخوت‏زده، در این دنیا غوطه‏ور باشند ترسیدن و حرف را قورت‏دادن و لب فروبستن جائی ندارد. دیدن و نگفتن در قاموس‏شان نمی‏گنجد. رجوع کنید به فیلم ساختارشکن «رضاموتوری» و سکانس ِ پارک که بعد از دعوای مردانهء رضا در کاباره می‏گذرد. آن‏جا که رضا در جواب دخترک که غیرت و اعتقادات او را کهنه‏شده و امل‏مآبانه می‏داند می‏گوید:

تو چی می‏دونی؟! من اگه اون‏جا دعوا نمی‏کردم روزم شب نمی‏شد...

این نسل درست و به‏موقع شعار می‏دهد و شعار دادن‏اش هم اصلا بد نیست چون هم‏آن لحظه که شعار می‏دهد دارد به آن عمل هم می‏کند و حقیقتا" برای‏اش یک مانیفست است. تمام آثار کیمیایی لبالب پر است از این ارجاعات و مفاهیم والا و مقدس.

 این نسل با وجود فاصله دور و درازی که با جوان امروزی دارد و برای این فاصله و توفیرداشتن زحمت کشیده و بهای هنگفتی را هم پرداخت کرده است اما خودخواه نیست و نسل امروز را با همهء بی هویتی‏ها و تنبلی‏های‏اش که به‏دنبال اعتراض و حتا ایجاد سوال نمی‏رود به‏سوی خود فرا می‏خواند . دلسوزانه و مسئولانه  بر سر این نسل آرمان‏گریز ِ راحت‏طلب که مگر شکست و سرخوردگی نصیبی نداشته است  فریاد می‏زند تا به‏خود بی‏آیند و لازم باشد توی گوش‏اش هم می‏زند تا در این زمستان و یخبندان خواب‏اش نبرد که اگر ببرد فاتحه‏اش خوانده است. به هم‏این خاطرست که در میان نسل درجازدهء امروزی تنها همان گروه «اقلیت» که آرمان‏گرا هستند در صف مخاطبان و رهروان کیمیایی بزرگ جای می‏گیرند. نوستالژی این اقلیت مرور آرمان‏های مترقی نسل گذشته است چرا که به تلخی دریافته است که ظرف اندیشه‏اش ترک برداشته، و خالی‏ست.

یادم آمد که در روزهای بعد از مرگ جان‏گداز فرهاد که برحسب ِ روال مرسوم جامعه و زمانه پلید ما که من دیگر یقین یافته‏ام نخبه می‏کشد و فرصت می‏سوزد و مرده‏پرست است، بازار مرثیه‏سرایی و مجیزگفتن داغ بود. در میان آن‏همه مقالات و مطالب منتشر شده یکی هم یادداشتی بود که از زاویه‏ای بکر به فاجعهء مرگ فرهاد نگریسته بود و آن را اتفاق مبارکی برای نسل رخوت‏زدهء ما دانسته بود.  نویسنده عقیده داشت که با مرگ غول‏ها و بزرگان آرمان‏ساز و با توجه به این‏که این خدایان در نسل ِ رو به انحطاط و زوال ما جای‏گزینی ندارند،  بار سنگین اندیشیدن و پرسیدن و آرمان‏جویی از دوش این رهبران اسطوره‏ای و دست‏نیافتنی به روی شانه‏های ردیفی از میان‏مایگان منتقل خواهد شد و آنان را به حرکت وامی‏دارد. برای نمونه مثال آورده بود که در نسل گذشته فروغ فرخزاد مقصد و مقصود دختران ایران بود اما در دوره کنونی هر دختر ایرانی به دنبال این‏ست که خود یک فروغ باشد.

 این تئوری تازه اما که در این‏سال‏ها مرگ اساطیر و بزرگ‏مردان معاصر را برای من تحمل‏پذیر می‏نمود نه تنها بازخورد مورد نظر را در نسل آرمان‏گریز و مسئولیت‏ناپذیر ما به‏همراه نداشت بل‏که سال‏به‏سال فاصلهء این اکثریت الکی خوش را با آن اقلیت مسئول و معترض بیش‏تر کرد. سخت‏ترین لحظات و دقایق ِ زندگی ِ من اوقاتی‏ست که با خود می‏اندیشم : ما به کجا می‏رویم؟! سرانجام این روزمرگی و بی‏آرمانی که اکثریت نسل آینده‏ساز ما را در مرداب و تعفن فرو برده است به کدام نقطه تاریک و دهشتناکی ختم خواهد شد؟!

باری! ما (پنجاهی‏ها و شصتی‏ها) در حقیقت یک نسل هستیم. شاید هر گروه در مواردی که این چند روز نوشته‏اند برتری‏هایی بر دیگری داشته باشند اما درنهایت و دربرابر نسل اساطیری گذشته زبان‏مان لکنت می‏گیرد. چند درصد از نسل ما به آرمان‏های رضا موتوری وفادار مانده است؟!

جنازهء رضاموتوری را با ماشین ِ حمل‏زباله بردند

 پرونده این بحث مهم در روزهای آینده هم‏چنان باز خواهد بود.

:: لینک‏های مرتبط: